(Voor een vervolgartikel, zie HIER)

Onlangs werd bekend dat de Partij voor de Dieren een verwijzing naar de evolutietheorie uit hun Europese verkiezingsprogramma hebben geschrapt. Heel eigenaardig. Het blijkt dat het boegbeeld van de PvdD, Marianne Thieme, hier een grote rol in speelde.

In NRC Handelsblad werd van mij een reactie gepubliceerd op donderdag 29 maart 2007. Die bleek echter enigszins ingekort te zijn - waarbij wel de strekking prima is behouden.

Ik plaats hier mijn uitgebreide reactie op de - in mijn ogen - domme zet van Thieme. Ook kun je hier het NRC-artikel downloaden.

UPDATE: Er blijken ook al reacties van Paul Cliteur en anderen gegeven te zijn... lees verder...

Schrappen evolutietheorie is onnodig en onverstandige zet van Partij voor de Dieren

Door Taede A. Smedes

Bijna had ik er overheen gelezen, de paar regels in een artikel over de Partij voor de Dieren in NRC Handelsblad van 10 maart 2007. In dat artikel wordt melding gemaakt van Marianne Thiemes bekering tot de zevendedagsadventisten, en direct erachteraan wordt gezegd: "Haar religieuze bewogenheid verklaart volgens sommigen dat ze eerder uit het Europese verkiezingsprogramma een passage schrapte over de evolutietheorie als mechanisme achter het ontstaan der soorten. Zelf ziet ze dat anders: ‘Atheïsten, joden, christenen, moslims, iedereen moet zich thuis kunnen voelen in de partij. Je moet accepteren dat de evolutiegedachte niet neutraal is.'"

Als christelijk theoloog en godsdienstfilosoof erger ik me al jaren aan de antievolutionistische tendensen die in Nederland steeds vaker zichtbaar worden. Thiemes actie en haar argument ervoor onderstreept en legitimeert dergelijke tendensen. Ik kan niet anders dan me hiertegen verzetten. Bovendien ben ik van mening dat Thieme hier zaagt aan de poten van haar eigen partij.

Ten eerste suggereert Thieme dat joden, christenen en moslims moeite hebben met de evolutietheorie. Omwille van deze spanning, vindt ze het blijkbaar niet nodig gelovigen voor te lichten over wat de evolutietheorie nu werkelijk inhoudt, maar schrapt ze eenvoudigweg de evolutietheorie omwille van de lieve vrede. Waar eindigt een dergelijke houding? Veel christenen en moslims hebben moeite met prostitutie en abortus. Moeten we die dan ook maar weer gaan verbieden, omwille van de lieve vrede? En moeten we dan ook, net als in de VS, maar stikkers gaan plakken op schoolboeken? Vervolgens is het pertinente onzin dat er vanuit levensbeschouwelijke hoek zoveel verzet is tegen evolutie. Het zijn de fundamentalistisch gelovigen, die vanuit een letterlijke lezing van de Schrift moeite hebben met de evolutietheorie. Godzijdank zijn zij nog altijd in de minderheid. Ik had juist vanuit de PvdD verwacht dat zij sterker dan alle andere partijen de evolutietheorie zouden onderschrijven, en bijvoorbeeld bij minister Plasterk zouden aandringen op een nog sterkere implementatie van de evolutietheorie in schoolmaterialen.

Ten tweede spreekt Thieme expliciet uit dat de evolutietheorie niet neutraal is. Ik kan niet anders dan deze zin lezen als: niet levensbeschouwelijk neutraal. Opnieuw maakt Thieme hier een fout. De evolutietheorie is een natuurwetenschappelijke theorie. Als zodanig zegt die theorie niets over levensbeschouwelijke zaken; ze is dus wel degelijk (levensbeschouwelijk) neutraal. Echter, levensbeschouwelijke interpretaties van de evolutietheorie zijn niet neutraal. Thieme verwart deze twee verschillende niveaus met elkaar, en diskwalificeert daarmee natuurwetenschap als een verkapte vorm van levensbeschouwing. Ook ik weet dat atheïsten en atheïstische wetenschappers graag schermen met evolutionaire argumenten om hun atheïsme te versterken, maar gelovigen moeten zich niet door flauwekulredeneringen à la Dawkins gek laten maken, en rationeel blijven nadenken. De evolutietheorie heeft niets met levensbeschouwing te maken, behalve in de interpretaties van die theorie die mensen aanhangen. En er zijn legio voorbeelden van interpretaties waarbij evolutie en religie elkaar niet uitsluiten, maar juist versterken (denk, bijvoorbeeld, aan Teilhard de Chardin).

Bovendien is het ontkennen van de evolutietheorie een domme zet voor de PvdD zelf. Want waar zit het springende punt? Natuurlijk in de gedachte dat mens en dier een gemeenschappelijke voorouder hebben (de idee van ‘common descent'). Volgens het joods-christelijke scheppingsverhaal werd de mens door een bijzondere scheppingsdaad van God ter wereld gebracht. De meeste zevendedagsadventisten zijn creationisten in die zin dat ze vasthouden aan de letterlijke lezing van het zesdaagse scheppingsgebeuren en daarmee van een discontinuïteit tussen mens en dier. Vandaar het verzet tegen de evolutietheorie die een continuïteit tussen mens en dier voorstaat.

Vanuit een continuïteit van mens en dier kan ik me voorstellen dat de PvdD opkomt voor het belang van dieren. Net zoals familieleden voor elkaar opkomen, zo maken vanuit de continuïteitsgedachte ook dieren deel uit van de grote familie van levende wezens, en die bescherm je vanzelfsprekend. Echter, als Thieme werkelijk aan een discontinuïteit tussen mens en dier wil vasthouden en vanuit het christelijke idee van rentmeesterschap wil werken, dan bestaat er het gevaar dat ze als mens weer over de dieren gaat heersen. Het rentmeesterschapsmotief is een van de sterkste antropocentrische elementen die de christelijke traditie heeft voortgebracht. Hier is het de mens die uitmaakt wat goed is voor dieren. En wat mensen goeddunkt, verschilt qua tijd en plaats. Zoals ook bij Thieme bekend mag worden verondersteld, is juist uit naam van dat christelijke rentmeesterschapsmotief dieren en (bijvoorbeeld Afrikaanse) medemensen veel leed aangedaan.

Het schrappen van de evolutietheorie maakt de PvdD ongeloofwaardig. Ik vind het dan ook onbegrijpelijk dat atheïsten als Maarten 't Hart, Rudy Kousbroek, en Paul Cliteur zich niet hard tegen deze actie van Marianne Thieme hebben verzet. Maar dat zouden ze natuurlijk alsnog kunnen doen.

Dr. Taede A. Smedes is godsdienstfilosoof en freelance schrijver, gespecialiseerd in de interactie van theologie en natuurwetenschap. Hij schreef daarover onder meer God en de menselijke maat: Gods handelen en het natuurwetenschappelijk wereldbeeld (Zoetermeer: Meinema 2006).

Download HIER het gepubliceerde NRC-artikel als PDF-file.

UPDATE: Het blijkt dat Paul Cliteur al erg terughoudend gereageerd heeft, zo meldt dit forum. Cliteur zegt dat ik mij op "vermoedens" baseer. Ik vermoed inderdaad dat Thiemes beslissing iets te maken heeft met haar geloofsovertuiging. Echter, ik baseer mijn artikel op het NRC-artikel wat in de tekst genoemd is. Dat artikel is, naar ik verwacht, geautoriseerd door Thieme zelf. In dat geval is heel duidelijk dat het evolutie-artikel uit het Europese verkiezingsprogramma is geweerd vanwege levensbeschouwelijke redenen! Als zij die uitspraak in NRC Handelsblad niet heeft gedaan, had ze daar veel eerder op moeten reageren.

Let wel: het gaat mij er absoluut niet om Thieme of de Partij voor de Dieren zwart te maken - integendeel, ik vind het een bijzonder sympathieke partij! Juist daarom heb ik ook het artikel geschreven, om aan te geven dat juist de PvdD de evolutietheorie volmondig zou moeten onderschrijven - juist om het antropocentrisme wat overal nog aanwezig is, te ondermijnen.

Een ander artikel, waarin Thieme een aantal openingen geeft in haar omgang met politiek en religie is hier te vinden, een interview met Thieme uit het EO-blad Visie.

Last update: Tuesday, 24 July 2007

Average user rating

   (0 vote)

Display 0 of 0 comments